Pascal Smet: Vlaams minister van Onderwijs

Het Vlaamse Onderwijs is in volle beweging. De school moet het hart van de gemeenschap vormen. Informatica verlevendigt de manier van lesgeven.

De school moet het hart van de gemeenschap vormen.

Dat is toch één van de conclusies die we durven trekken na een gesprek met Vlaams minister van Onderwijs Pascal Smet. Er is nog maar pas een inhaalbeweging voor schoolinfrastructuur in gang gezet of de minister denkt al aan een vervolgoperatie op korte termijn. Daarnaast werkt het kabinet visies uit over een brede school - die het hart moet vormen van een gemeenschap -, de hervorming van het secundair onderwijs en een innovatieve lesmethodiek voor de toekomst.

Als Vlaams minister van Onderwijs zet Pascal Smet de krijtlijnen uit voor het onderwijslandschap in de komende jaren. iSchool kon voor zijn eerste nummer dus niet voorbij deze sleutelfiguur. We polsten de minister naar enkele hete hangijzers in zijn vakgebied. Brandend actueel is natuurlijk de ‘inhaalbeweging schoolinfrastructuur’ die momenteel in zijn opstartfase zit. Het project voorziet in de renovatie of nieuwbouw van een 200-tal projecten, goed voor een totaalinvestering van 1,5 miljard euro. De overheid gaat hiervoor een publiek private samenwerking aan met de privésector in een Design, Build, Finance en Maintain (DBFM) verhaal. De financiële partner - PNB Paribas Fortis -ligt onder contract sinds mei. Momenteel zoekt ‘Scholen van Morgen’, de vennootschap die de pps-samenwerking beheert, naar de ontwerpers en aannemers die de projecten concreet zullen uitwerken.

200 nieuwe scholen tegen 2016

Hoe ziet de timing er verder uit? “Bedoeling is dat nog voor het jaareinde alle gepreselecteerde scholen worden gecontacteerd om de projectdefinitie verder uit te werken. En wie weet kan er nog dit jaar een eerste steen gelegd worden voor een van de volgende drie pilootprojecten – Kasog Genk, het Gemeentelijk Technisch Instituut in Londerzeel en MPIGO Zonneken – SBSO Baken en Internaat Zonneken in Sint-Niklaas. In 2014 moet het laatste project van de ruim 200 projecten opgestart zijn. Het streefdoel is dat het laatste project in 2016 gerealiseerd is. Het opzet is dat in de ontwikkeling van de projecten de schaalgrootte kan spelen. “Daartoe zullen 3 tot 5 scholen in een cluster worden samengebracht. Zo’n cluster wordt dan door één basisteam – bestaande uit architect, aannemer en studiebureaus – bediend. Zo kan er een optimale samenwerking tussen de betrokken partijen ontstaan, wat het eindresultaat alleen maar ten goede komt,” verduidelijkt Wim Stalpaert, raadgever schoolinfrastructuur.

Tweede inhaalbeweging
Minister Smet wil het niet bij deze ene inhaalbeweging houden. “60% van de Vlaamse scholen is vandaag ouder dan 30 jaar, 30% is zelfs ouder dan 40 jaar. Een gebouw is nochtans na 30 jaar intensief gebruik aan een grondige vernieuwing toe. Daarin ligt trouwens een van de troeven van het ‘Scholen van Morgen’-programma. Het eigenaarsonderhoud blijft gedurende 30 jaar bij de PPS-vennootschap liggen. Het is ook zo opgevat dat de school zelfs na 30 jaar in een meer dan uitstekende staat zal worden overgedragen. Wanneer we de ruim 200 scholen in onze eerste inhaalbeweging geholpen hebben, blijft er nog een lange wachtlijst openstaan, goed voor een totaal van 2,4 miljard aan investeringen. Een deel van die wachtlijst zijn ‘anticiperende scholen’, die vandaag al hun aanvraag indienen voor de noden van over 10 jaar. Maar bij de andere scholen is de nood hoog. Om hieraan voor een deel te verhelpen, willen we in het najaar een nieuwe PPS-samenwerking opstarten. Hiervoor moeten we nog op zoek naar nieuw geld. Eén van de denkpistes daarin is een volkslening,” onthult de minister.

Hart van de lokale gemeenschap Een belangrijk aandachtspunt in de huidige investeringen in nieuwe schoolgebouwen is hun maximale flexibiliteit en de rol die ze daarmee kunnen vervullen voor de gemeenschap. Pascal Smet: “Bij nieuwe investeringen moeten we maximaal streven naar een ‘brede school’. De school moet na de schooluren ook functioneel zijn. Bijvoorbeeld wanneer ze een sporthal heeft, moet die bruikbaar zijn voor de sportverenigingen, de speelpleinwerking moet tijdens de vakantieperiodes gebruik kunnen maken van de speelplaats,… Op zo’n manier kan een school echt het hart van de gemeenschap gaan vormen.” Momenteel werkt het kabinet een visie uit over de brede school. Hierin wordt geschetst hoe zo’n school er inhoudelijk en op vlak van infrastructuur uit kan zien.

Evolueren naar open leeromgeving
Niet alleen de opvatting van de schoolgebouwen, ook de manier waarop we vandaag les geven wil de minister grondig hertekenen. “Wanneer we een klaslokaal van vandaag vergelijken met een klaslokaal uit de vorige eeuw, zien we nauwelijks verschillen. Het blijven vier muren met daartussen banken en een schoolbord. In uitzonderlijke gevallen vinden we al een smartboard in de klas. De leefwereld van de kinderen en jongeren is de laatste decennia echter grondig veranderd. Ze groeien op met nieuwe media en internet en ze hebben heel andere interesses.”

“ Informatica verlevendigt de manier van lesgeven”

De minister wil die innovaties een plaats geven in de manier waarop vandaag wordt onderwezen. Hiertoe wil hij een debat op gang brengen tussen de verschillende actoren – leerlingen, leerkrachten, pedagogen, architecten,… Die denktank mag heel ambitieus zijn. Een droombeeld van de minister is een open leeromgeving met verschillende ruimtes die multifunctioneel gebruikt kunnen worden voor beeld, handwerk of knus samen zijn. Klaslokalen moeten er ook niet meer allemaal hetzelfde uitzien. Er moet ruimte zijn voor afwisseling. “En in zo’n school moet informatica aanwezig zijn. Het is een manier om het onderwijs meer naar de leefwereld van de leerlingen te brengen. Wij - en dat geldt nog meer voor de leerlingen van vandaag – leven in een beeldcultuur. Met informatica kan de leerkracht zijn of haar manier van lesgeven verlevendigen. Met het smartboard kunnen voorbeelden op het internet getoond worden. En dat kan leerlingen stimuleren om thuis zelf verder te zoeken.” Toch moeten we op onze hoede blijven, waarschuwt Pascal Smet.

“We moeten de leerlingen ook op valkuilen wijzen. Internet bijvoorbeeld is een schat aan informatie. Maar die informatie kan gemanipuleerd zijn. Het is één van de uitdagingen de leerlingen bij te brengen hoe ze daarmee moeten omgaan.” De minister tempert ook zijn eigen enthousiasme. “Het toekomstbeeld dat uit deze denktank zal voortvloeien, kunnen we onmogelijk op 1-2-3 realiseren. Ik wil op dat vlak geen valse hoop creëren. Bovendien moeten we erover waken dat we van onderwijs geen spel maken. Het is meer dan gaming of toelichting met voorbeelden van het internet. Er moet ook nog ruimte zijn voor de klassieke manier van lesgeven. Belangrijk is wel dat we in de lerarenopleiding aandacht besteden aan deze verschillende lesmethodes.”

Schotten wegnemen
Naast de infrastructurele en ICT-innovaties bereidt de minister een grondige hervorming van het secundair onderwijs in Vlaanderen voor. “Dit najaar moet een discussienota klaar zijn om te bespreken met het werkveld. Eén van de punten in deze nota is de richtingkeuze. Die moet op latere leeftijd gebeuren. Daarnaast willen we de schotten tussen het ASO, TSO en BSO wegnemen. Die rangschikking van het onderwijs willen we vervangen door een systeem waarbij het kind met verschillende interessegebieden in contact komt. Zo willen we ertoe komen dat het kind zelfstandig en beter gewapend mee kan denken aan de keuze van zijn studierichting.” Eind september wil de minister een discussieronde op gang brengen met de verschillende actoren om zo tot een maatschappelijk debat te komen. De uitkomst van dit debat zal de definitieve hervorming mee bepalen. “Streefdoel is dat we tegen het eind van deze legislatuur een decreet klaar hebben, zodat de hervorming in de periode 2014 – 2019 concreet op het terrein uitgevoerd kan worden.”

--------------------------------------------------

Tekst: TiM Vanhove
Fotografie: Uzien Fotografie